Böbrekler kanı süzer, fazla suyu ve atıkları idrarla atar, tansiyonu ve kemik sağlığını düzenleyen hormonlara katkı sağlar. Kronik böbrek hastalığında bu süzme kapasitesi zamanla azalır. Beslenmenin amacı böbreğin yükünü hafifletmek ve kanda biriken maddelerin zararlı düzeylere ulaşmasını önlemektir. Kısıtlamalar hastalığın evresine, tahlil sonuçlarına ve diyalize girilip girilmediğine göre değişir; aynı hastalıkta bile iki kişinin planı birbirinden çok farklı olabilir.
Tuzu azaltmanın pratik yolları
Tuz vücutta su tutulmasına ve tansiyonun yükselmesine yol açar; yüksek tansiyon ise böbrek hasarını hızlandırır. Çoğu kişi tuzun büyük kısmını tuzluktan değil; ekmek, peynir, zeytin, turşu, salça, sucuk ve hazır çorbalardan alır. Tuzluğu sofradan kaldırın, yemeklere tuz yerine limon, sarımsak, kekik, nane ve pul biber gibi tatlandırıcılar ekleyin. Hazır ürün alırken etiketteki sodyum miktarına bakın. Damak zevkiniz iki üç hafta içinde az tuza alışır ve eski tuz miktarı size fazla gelmeye başlar.
Protein: ne az ne çok
Protein kas ve doku yapımı için gereklidir; ancak protein yıkımı sırasında ortaya çıkan üre gibi atıklar böbrek tarafından atılır. Diyaliz öncesi dönemde protein miktarı genellikle sınırlandırılır. Diyalize başlayan hastalarda ise diyaliz sırasında protein kaybedildiği için ihtiyaç artar. Kendi evrenizde günlük ne kadar protein almanız gerektiğini öğrenin ve bunun büyük kısmını yumurta, tavuk, balık ve az yağlı et gibi kaliteli kaynaklardan sağlayın. Protein tozu ya da takviye kullanmaya hekiminize danışmadan başlamayın.
Potasyum ve fosfor tuzağı
Böbrek işlevi azaldığında potasyum kanda birikebilir ve kalp ritmini bozabilir. Muz, kayısı, portakal, domates, patates, kuru meyveler ve kuru baklagiller potasyumdan zengindir. Fosfor birikmesi ise kemiklerden kalsiyum kaybına ve kaşıntıya yol açar; süt ürünleri, kola türü içecekler, işlenmiş et ürünleri ve hazır gıdalardaki katkı maddeleri başlıca kaynaklardır. Patates ve kuru baklagilleri küçük parçalara bölüp birkaç saat suda bekletmek, sonra bol suda haşlayıp suyunu dökmek potasyumun bir kısmını uzaklaştırır. Hangi minerali ne kadar kısıtlamanız gerektiği ise tahlil sonuçlarınıza göre belirlenmelidir.
Sıvı kısıtlaması olanlar için ipuçları
İleri evre böbrek hastalığında ve diyaliz hastalarında günlük sıvı miktarı sınırlanabilir. Çorba, ayran, meyve ve buz da sıvı hesabına dahildir. Susama hissiyle başa çıkmak bu dönemin en zor yanlarından biridir. Suyu küçük bir bardakla için, ağzınız kuruduğunda bir dilim limon emin ya da bir buz küpünü yavaşça eritin. Tuzlu yiyecekleri azaltmak susamayı da azaltır. Her sabah aynı saatte tartılmak, vücutta sıvı birikip birikmediğini anlamanın kolay bir yoludur.
Diyabet ve tansiyonla birlikte yönetim
Kronik böbrek hastalığının en sık nedenleri diyabet ve yüksek tansiyondur. Bu yüzden böbrek dostu beslenme çoğu zaman kan şekeri ve tansiyon kontrolüyle iç içe planlanır. Kan şekerini dengeli tutmak, tuzu azaltmak ve ideal kiloya yaklaşmak, böbrek işlevinin daha yavaş kaybedilmesine katkı sağlar.